محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
435
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
حجير - [ بجيم تازى به وزن خمير ] بمعنى خوب « 21 » . فردوسى گويد : بيت بشاه جهان گفت زردشت پير * كه در دين ما اين نباشد خجير خنگسار - [ بكسر خاء ] در فرهنگ بمعنى سپيد سر باشد چه خنگ بمعنى سپيد و سار بمعنى سر آمده . « 22 » مثالش قطران گويد : شعر زال زر اندر ازل زلزال شمشير تو ديد * در ازل شد خنگسار « 1 » از بيم آن « 2 » زلزال زال خشكسار - يعنى زمينى كه از آب دور باشد و گياه نيز [ در آن ] نرويد « 23 » مثالش شيخ نظامى گويد : شعر بهر خشكسارى كه خسرو رسيد * بباريد باران گيا بر دميد خوانسالار - چاشنى گير باشد كه بتركى بكاول نامند « 24 » . خنپور - [ بضم خاء و باى فارسى و سكون نون ] قيامت باشد و بمعنى مزارع نيز باشد در نسخهء ميرزا و در ادات الفضلا خنيور [ بضم خا و كسر نون و فتح واو نيز ] به نظر رسيده « 25 » . خشكسر - ديوانه مزاج و تند خو را گويند « 3 » . خستر - [ بفتح خاء و تا « 4 » و سكون سين ] خزنده « 5 » باشد يعنى حشرات همچو مار و موش و مور و غيرهم . خوار - يعنى ذليل و اسم ولايتى در حوالى رى مثالش بهر دو معنى « 6 » ظهير الدين فاريابى گويد : نظم « 3 » كسى كه عز قبول تو يافت در عالم * به چشم همت او ملك رى نمايد خوار و ديگر بمعنى آسان « 7 » و سهل باشد چنان كه « 8 » هم او گويد « 26 » : نه يارست با او نه آموزگار * بر او همه كار دشوار خوار و بمعنى نرم نيز به نظر رسيده و بمعنى خورنده نيز آمده . مثالش انورى فرمايد :
--> ( 1 ) « س » : خنگ را . ( 2 ) كلمه از « ب » و « ن » است . ( 3 ) كلمه از « ب » است . ( 4 ) كلمه در « س » نيست . ( 5 ) « س » « الف » : غرنده . ( متن از « ب » و « ن » است ) . ( 6 ) دو كلمه را « الف » در حاشيه آورده است . ( 7 ) « س » : آسان باشد . ( 8 ) اصل : چنانچه . ( 21 ) در برهان بضم اول نيز هست و آن اصحست بمعانى خوب و زيبا و جميل و خوش صورت و صاحب حسن . و كلمه مركب از هو صورتى از هجير ؛ هژيرست بمعنى خوب و چهر بمعنى نژاد و اصل . ( 22 ) در برهان معنى شوره كه از آن باروت سازند نيز دارد . ( 23 ) در برهان معنى زمينى كه بر آن باران نباريده باشد نيز دارد . ( 24 ) برهان معنى سفرهچى و طباخ بدان داده است و گويد در هند چاشنى گير خواند و در تركى بكاول . ( 25 ) در برهان معنى پل صراط نيز دارد . ولى كلمه در اين معنى مصحف چينود است . ( 26 ) يعنى : ظهير فاريابى .